« Anasi Anasi » Boukman Eksperyans 

Publié le 2022-05-20 | lenouvelliste.com

       Soti nan parisyon Boukman Eksperyans nan lane 1987 pou rive jouk jounen jodi a, vwa mesyedam yo pa janm kouri pou rayalite peyi dAyiti. Egzakteman, tèks kanaval 2015 Anasi a ranmase tout sitiyasyon sosyete ayisyèn nan ap konnen yo.

        Efektivman, tèks kanaval sila, ki sezi kontèks la osnon tout bonsans koze manje bliye ki sanbe envizib nan konsyans nou, parèt ak yon plent sou vizaj :

Rele ginen yo

N angaje

Rele ginen yo

N angaje

Rele ginen yo

N angaje

N ap mande

Kot lwa yo ye (bbis

Jezi o

Jezi ooo

Jezi o

Jezi ooo

W a ban mwen fòs

Retire ponya nan do mwen (bis)

       Tanto se yon revandikasyon sosyal, tanto se yon pawòl politik k ap dangoye nan yon langay mistiko-kiltirèl pou sa regle yon koze moun ak byennèt dinamik sosyal la boude. Petèt, se yon rekesyonnman yon sivilizasyon ap fè sou tèt li kòm baz estriktirèl yon etnik vizavi de sa zansèt yo te defini ba yo kòm valè osnon fason y ap reflechi sou sa yo genyen pandan y ap chache bouske sa yo bezwen ak sa yo dwe genyen fas ak yon sistèm ki ta sanble vle fè yo disparèt ?

      Dabò mizik kòm eleman sansoryèl pran yon seri siyifikasyon ki fè li sal ye a. Anfèt, kisa diksyonè Le Robert porche di sou li ? Kisa Larousse menm di ? Selon Le En, mizik se za pou konbine son atravè yon seri règ varye selon lye ak epòk yo epi òganize yon dire avèk diferan eleman  ki se pwodiksyon mizik la menm. Pou Larousse, se sa ki pèmèt lòm lan eksprime l pa entèmedyè yon seri son.

     Avan epòk kontanporen an, kouman sa te ye ?

      Sou epòk primitif, mizik pa t toujou yon syans patikilye. Men, nan yon sans, se te tout syans ak tout sa ki enplike lespri ak lide yon choz agreyab epi byen òdone. Lakay Ejipsyen yo selon Platon, mizik genyen pou règ yon ansanm mès ak etablisman yon seri bon koutim. Selon Pythagore, Ast yo nan pwòp mouvman pa yo fòme yon mizik selès. Kidonk, tout sa yo fè li yon syans osnon anplwa yon bann son yo rele rasyonèl, sètadi ki rantre nan yon echèl ki se gam ; sans sa a menm parèt soti dirèkteman nan lekòl Aristòt.

        Vini sou chimen sa yo, nou kapab di mizik la se kapasite entuitiv lòm nan genyen pou l konbine son de fason melodik, ritmik ak amonik. Konsa genyen divès kalite mizik.

         Nan rit mizik espesyal sa ki se rasin nan, mesyedam Boukman Eksperyans yo, nonsèlman pran tan yo, pran san yo pou rive byen travay mo yo pandan tou y ap defann yon kòz politik ak yon bon amoni.

        Li klè, tèks Anasi Anasi Boukman Eksperyans lan antre dwat nan patrimòn imateryèl pèp ayisyen an kote l ap djangoye nan imajinè nou ak kotidyen nou chak jou ki jou. Tèks sa se ekspresyon menm enjerans loksidan kò gwoup, pi presizeman Blan meriken, Lafrans ak Kanada sou peyi papa Desalin nan.

      Se ki lè delekans kominote entènasyonal enperyalis la ap sispann fèt nan peyi a ? Nou pa konnen ! Se ki kote bagay sa yo ap mennen nou ? Nou poko konnen !

      Antouka, annou savoure tikal sa a nan tèks la :

Anasi Anasi

Ou pa onèt o !

Gad jan w ap kraze kay la

Anasi Anasi

Ou san konsyans o !

Gad jan w ap kraze kay la

Ou dòmi

Ou manje

Ou bwè dlo

Epi

W ap kraze kay la (bbis

       Kisa nou dwe konprann nan sekans chan sila ?

       Sanba a limenm kòm tibondje sosyete a ak temwen reyalite kotidyen yo selon epòk la, ap eseye dekri yon senaryo bannou atravè yon figi estil metaforik ki pran yon sans pliryèl nan dinamik oraliti a. Kote nan yon premye nivo ou kab gade Anasi a nan yon konsèp abstrè blan enperyalis yo ki pa lòt bagay, yon pèsonifikasyon estorik oubyen enperyalis-kiltirèl.

      Yon lòt kote, ou kab gade l tankou yon otokritik yon eleman nan menm klas popilè a. Nan sans sa, sijè politik ki souvan soti nan sen mas la toujou senje tèt yo an nouvo kolon nwa pou sistèm neyoliberalis-esklavajis la ka perenize tèt li epi kenbe pèp la nan mizè.

      Kisa oraliti a ye menm ?

     Oraliti, se mo-valiz ki parèt nan fen XXèm syèk la, ki vle di anmenmtan yon pwodui epi yon pwodiksyon kominotè e popilè ki gen karakteristik sosyetal yon tradisyon oral. Konsa, li genyen kòm mak konfigirasyon mitolojik kominote li soti a. Selon Maximilien Laroche (1991 :15), tèm « literati oral »  la te rive pwopoze avèk doktè Ernest Mirville, nan jounal Lenouvelis 12 mai 1974 pou tante montre pwoblèm epistemolojik ki poze nan ekspresyon «literati oral» la atravè yon oksimò e ki sanble lye tou ak yon preponderans (osnon preseyans) akòde ak lekriti sou Loralite alafavè yon tradisyon ki tabli yon mòd ansèyman. Defèt, nan yon entèvyou akòde ak Pierre-Raymond Dumas pou revi konjonksyon doktè Mirville te endike «Loraliti se ansanm kreyasyon non ekri e oral de yon epòk oubyen de yon kominote, nan domèn filozofik, imajinasyon, teknik akize ak yon sèten valè lye alafòm e ofon » (1984 :162).

       Pami divès fòm ki pran oraliti a annotaj, doktè Mirville te presize : « Kont chante, kont devinèt yo, priyè yo, chante sakre yo, chante travay yo, chante kanaval osnon rara yo, chante politik yo ak lodyans yo» ( Dumas 1984 :162).

       Pilwen nan yon lòt atik nan menm nimewo konjonksyon an, doktè Mirville rive elaji inivè oralti a avèk orezon finèb yo atravè chante-pwent yo epi chante lwa yo, elatriye.

       Poutètsa, imaj metaforik Anasi sanba Théodore Junior Beaubrun, alyas Lòlò a se yon katografi sireyalis ki rantre dwat nan monn imajinè kreyatif pèp ayisyen an.  Yon figi doub sans ki sezi yon kontèks doub k ap kontinye dangoye nan vi patrimwàn imateryèl ak kiltirèl pèp ayisyen an.

     

     

      

Valbrun Frantzley
Auteur


Réagir à cet article