Marie Rodny Laurent Estéus : Akademi Kreyòl Ayisyen an ap rive byen lwen

Connaitre nos Academiciens/Konnen Akademisyen nou yo #15 Marie Rodny Laurent Estéus se yon edikatris konsekan, ki ap travay nan Sekretarya Akademi Kreyòl Ayisyen an (AKA) pou tabli pon avèk lòt enstitisyon tankou Ministè edikasyon nasyonal ak fomasyon pwofesyonel, pou travay AKA a ka pote fwi. Annou fè yon ti koze avèk li.

Publié le 2015-08-17 | Le Nouvelliste

Culture -

Le Nouvelliste (L.N): Prezante nou Marie Rodny Laurent Estéus L.N : Èske ou ka di nou kiyès Marie Rodny Laurent Estéus ye ? Ki konkou ou pote nan lit pou avansman lang kreyòl la ? MRLE : Mwen fèt nan bouk Lenbe e se la a mwen te viv san mwen pa deplase ale lwen jouk mwen te genyen 13 lane. Se kay mè Lenbe yo nan lekòl ‘‘Immaculée Conception’’ mwen fè etid primè mwen. Mwen rantre al viv Okap e se la mwen fè etid segondè mwen, premyèman nan Collège Régina Assumpta (CRA) soti sizyèm segondè rive reto, epi nan ‘‘Collège Notre Dame du Perpétuel Secours’’ (CNDPS) pou klas filozofi. Mwen etidye Lengwistik nan Fakilte Lengwistik Aplike (FLA). Mwen genyen yon lisans ak yon metriz nan ansèyman franse. Mwen te anseye lang sa a pandan yon dizèn lane. Mwen anseye kreyòl nan 3èm nivo lekòl fondamantal ak nan nouvo segondè. Nan nivo inivèsite, mwen te anseye kominikasyon kreyòl (nan 1e ane) ak ‘‘Le genre dans les politiques publiques’’ (2èm ane) nan Ecole Supérieure de Sciences Politiques Appliquées’’ (ESSPA). Relasyon mwen ak ekriti lang kreyòl la kòmanse nan lane 1986 nan mouvman jèn pou kore Misyon Alfa. Mwen kòmanse aprann ekri kreyòl pou kont mwen nan li tèks ki t ap sikile pandan peryòd apre Jean-Claude Duvalier fin pèdi pouvwa a. Mwente konn montre kanmarad lekòl mwen ekri kreyòl tou. Kòm jèn angaje epi manm Solidarite Fanm Ayisyen (SOFA) nan Okap, mwen te pote konkou mwen nan aprann moun li ak ekri. Ki fè, sèvi ak lang kreyòl makònen akistwa m kòm manm òganizasyon sosyete sivil. Li marye tou ak istwa m kòm lengwis ki te travay nan SEA, espesyalman nan Biwo Lang Kreyòl soti lane 1995 rive 1998 kote mwen te kontribye nan pwodiksyon liv alfabetizasyon ‘‘4 chemen konnen’’. Se nan Biwo Lang Kreyòl, eksperyans militans mwen nan alfabetizasyon an t a pral pran yon dimansyon pwofesyonèl. Se vre nan FLA, nou etidye lang yo men chak etidyan chwazi priyorite pa yo. Kòm lengwis ayisyen e kòm yon fanm angaje nan plizyè mouvman sosyal, mwen te bay kreyòl priyorite e travay mwen nan SEA te ede m anpil nan reflechi sou fonksyònman lang kreyòl la. Pandan 3 lane mwen pase nan SEA, mwen fè yon latriye eksperyans kòm pwodiktè tèks kreyòl, tradiktè, revizè, fòmatè epi chèchè. Nan lane 2000, mwen te kontribye nan pwodiksyon liv istwa pou timoun nan kad yon pwojè FOKAL ki te rele ‘’Ti pa,Tipa’’. An gwo, pou mwen, kontribisyon mwen nan lit pou avansman lang kreyòl la se yon angajman ki kòmanse depi 1986 e ki pran divès fòm sou wout lavi mwen. L.N : Ki jan ou te deside vin manm Akademi Kreyòl Ayisyen ? MRLE : Mwen te rejwenn komite inisyativ Rektora Inivèsite Leta a te mete sou pye a pou rive tabli Akademi Kreyòl Ayisyen an jan Konstitisyon1987 la te prevwa sa. Mwen te gen chans pote konkou pa mwen nan òganize kòlòk oktòk 2011 lan sou akademi an. Se te yon onè pou mwen e se te yon angajman tou paske kòm lengwis, mwen te konnen li pa t ap fasil pou komite inisyativ la te rive mete divès kouran dakò sou mizanplas akademi an. Apre kòlòk la, mwen vin te manm komite suivi pou tabli akademi an. Gen plizyè mounki te vle mwen poze kandidati mwen pou mwen vin akademisyen men mwen pa t dakò nan kòmansman. Lè komite seleksyon an vin pwolonje enskripsyon yo, plizyè kòlèg (gen nan yo kite deja nan kous la) rive konvenk mwen pou m poze kandidati mwen. Youn nan rezon ki te alabaz demach kòlèg sa yo se pwofil mwen paske dapre yo, konpetans lengwistik mwen ak eksperyans mwen kapab ede AKA gen yon bon ekip. Se konsa mwen aksepte enskri sou rekòmandasyon Creole Trans. Desizyon sa a vini nan yon moman kote m santi mwen te dwe pran responsablite m, reponsablite m kòm sitwayen peyi a, responsablite m kòm fanm, responsablite m kòm lengwis epi kòm pwofesè kreyòl. L.N : Ou di nou ou te jwe yon wòl nan komite pou tabli Akademi an, kounye a ki wòl wap jwe nan akademi an ? Mwen se manm konsèy administrasyon akademi an, sa vle di mwen se youn nan moun k ap travay lakay mwen chak jou pou AKA rive ranpli misyon li. Vreman vre se yon travay ki mande anpil angajman paske reskonsablite mete yon jèn enstitisyon sou pye, sa mande anpil refleksyon, diskisyon ak pwodiksyon dokiman ki pral oryante tout lavi enstitisyon an, ki pral gen tout kalite konsekans sou li. Tankou tout manm konsèy administrasyon an, mwen patisipe nan mete biwo pèmanan AKA a sou pye ki se Sekretarya Egzekitif la. Pandan kèk mwa, konsèy la pa chome di tou nan travay AKA paske sikonstans yo mande pou nou reyini souvan e jounen jodi a, nou pa manke anpil pou nou rive sou 30 reyinyon konsèy la. Mwen patisipe nan rekritman pifò anplwaye Sekretarya Egzekitif la, nan reyaji sou divès pwodiksyon kap fèt pou AKA a. Mwen vle ajoute tou, jounen jodi a, se mwen ki fè lyezon ant AKA ak Ministè Edikasyon Nasyonal ak Fòmasyon Pwofesyonèl nan kad pwotokòl akò 2 enstitisyon sa yo siyen nan dat 8 jiyè 2015 lan, espesyal man nan nivo kabinè Minis la pou yon ti bout tan. Wòl mwen se travay pou akò a pran chè nan lareyalite. L.N : Ki jan ou panse Akademi an pral amelyore itilizasyon lang lan epi kouman li pral defann li ? Mwen panse lwa kreyasyon Akademi Kreyòl Ayisyen an, se sou kesyon sa a menm li chita, se itilizasyon lang lan menm ki alabaz kreyasyon akademi an. Si se pou sèvi, tout Ayisyen sèvi ak lang kreyòl menm lè yo pa ta vle, menm kote yo pa ta vle, men se sitou nan ekspresyon oral. AKA pral travay pou lang lan sèvi nan sitiyasyon fòmèl, nan lekòl, nan biwo leta tankou prive, nan lajistis, nan tout enstitisyon ki la pou bay popilasyon an bonjan sèvis. Akò AKA siyen ak MENFP a se deja yon bon egzanp sou vizyon Akademi an sou itilizasyon lang kreyòl nan edikasyon. Pa egzanp nan plan komen 2 enstitisyon yo ap devlope ansanm, gen yon seri aksyon tankou : estandadizasyon òtograf la, pwomosyon pou pwodiksyon liv ak materyèl kreyòl bon kalite, fòmalizasyon yon seri konsèp k ap sèvi nan domèn edikasyon. Nan vizyon atik 44 lwa kreyasyon akademi an, AKA pral devlope divès patenarya ak yon seri enstitisyon kle pou li ede amelyore kondisyon itilizasyon kreyòl la alekri tankou aloral. Nan lajistis, AKA pral travay pou dwa lengwistik popilasyon an respekte nan jijman k ap fèt nan tribinal yo. Selon dispozisyon tranzitwa lwa a, AKA dwe kreye kondisyon pou lwa k ap aplike nan lajistis peyi a an kreyòl nan yon de lè twa lane, se youn nan rezon ki fè patenarya ak ministè lajistis deja nan priyorite AKA pou jou k ap vini yo. Tradiksyon lwa yo mande pou avoka, jij ak divès aktè nan domèn jistis jwe patisyon an, pote refleksyon yo nan adaptasyon konsèp jiridik yo pandan AKA ap kanpe nan mitan yo pou edeyo fè pi bon chwa, sa vle di pou tout moun konprann sa yo di oubyen sa yo ekri. Pou AKA atenn objektif li nan domèn jistis, l ap gen pou li reyalize kòlòk ak atelye travay dapre bezwen ki va genyen e selon enpòtans tèm ki pral trete yo. Nan domèn sante piblik, AKA ap gen pou li travay ak responsab sante piblik y otou. Dwa lengwistik nan kesyon sante se yon aspè ki enpòtan anpil paske se lavi moun ki an danje nan anpil ka. Nan nivo inivèsite yo, AKA pa kapab pran anpil tan pou ede elaboreyon kouri koulòm pou ansèyman kreyòl nan inivèsite nan peyi d Ayiti. Egzanp mwen site la yo se jis yon pòsyon nan tout gwo travay AKA ap genyen pou ede reyalize nan peyi a. Kabwèt AKA chaje men nan fè yon pa, de pa, twa pa l ap rive byen lwen.

Webert Charles Auteur

Réagir à cet article

Nous avons remarqué que vous utilisez un bloqueur de publicité.

Notre contenu vous est présenté gratuitement à cause de nos annonceurs. Pour continuer à profiter de notre contenu, désactivez votre bloqueur de publicité.

C'est éteint maintenant Comment désactiver mon bloqueur de publicité?

How to disable your ad blocker for our site:

Adblock / Adblock Plus
  • Click on the AdBlock / AdBlock Plus icon on the top right of your browser.
  • Click “Don’t run on pages on this domain.” OR “Enabled on this site.”
  • Close this help box and click "It's off now".
Firefox Tracking Prevention
  • If you are Private Browsing in Firefox, "Tracking Protection" may casue the adblock notice to show. It can be temporarily disabled by clicking the "shield" icon in the address bar.
  • Close this help box and click "It's off now".
Ghostery
  • Click the Ghostery icon on your browser.
  • In Ghostery versions < 6.0 click “Whitelist site.” in version 6.0 click “Trust site.”
  • Close this help box and click "It's off now".
uBlock / uBlock Origin
  • Click the uBlock / uBlock Origin icon on your browser.
  • Click the “power” button in the menu that appears to whitelist the current website
  • Close this help box and click "It's off now".