Jacques Max Manigat, yon kreyolis konsekan

Connaître nos Académiciens/Konnen Akademisyen nou yo # 9

Publié le 2015-07-16 | Le Nouvelliste

Culture -

Dieulermesson PETIT FRERE Le Nouvelliste (L.N) : Prezante nou Max Manigat. Kilès li ye? Jacques Max Manigat (J.M.M) fèt Okap kote li rete jouk apre klas filozofi li nan Lycée Philippe Guerrier. Apre sa, li al rete Pòtoprens kote li etidye nan Faculté de droit de Port-au-Prince. Li te pwofesè istwa ak jeografi nan Collège Saint-Pierre avan li te pati pou al anseye nan Repiblik Demokratik Kongo. Li fè karyè li lan ansèyman. Li te pwofesè nan City College of New York pandan 23 zan. Li pran retrèt li an 1994. L.N : Kisa ki pouse w antre nan Akademi Kreyòl Ayisyen an ? J.M.M : Lan mitan Akademi a m ap kole zepòl ak lòt manm yo pou : • ride Akademi an enpoze regleman sou sa mwen ta rele Kreyòl Ayisyen an ; • prepare, defini epi pibliye dizon mwen sou yon kantite ti detay ki toujou ap chivoke ekriven k ap ekri kreyòl yo ; • ankouraje byen pale ak byen ekri lang nasyonal la ; • prezante epi diskite ak kanmarad akademisyen yo yon seri règ pou suiv lan li ak ekri kreyòl lan medya ofisyèl yo ; • kreye yon jounal pou Akademi-an pou piblikasyon rekòmandasyon akademi a pou gide medya (jounal, radyo, televizyon, medya sosyal…) nan ekriti ak pale lang kreyòl la. Tou sa pou ankouraje peyi a ak dyasora a respekte, pale, ekri bon kreyòl ; • kreye yoùn oubyen plizyè pri literè pou voye zèv literè valab monte nan lang kreyòl la; • kòmanse osnon kontinye redaksyon « Diksyonnè Akademi Kreyòl » la. L.N : Ou reprezante Sosyete Koukouy nan Akademi an, eske sa vle di ou la pou pote doleyans asosiyasyon sa a nan AKA? J.M.M : Sosyete Koukouy k ap fete 50 lane li an 2015 la gen de manm lan Akademi a. Michel-Ange Hyppolite ak mwenmenm. Nou se pòtvwa Sosyete a pou prezante, diskite, fè adòpte tout bon pwojè ki ka mennen avansman lang nou an. L.N : Ki rapò Max Manigat genyen ak lang kreyòl la ? Pale nou de travay ou fè deja nan sans sa a ? J.M.M aprann kreyòl lan men grann li ak manman l ki te leve nan zòn Fòlibète. Se lekòl li premye gazouye franse jouk pou li vin fin konn pale l, ekri l. Li se premye moun lan jenerasyon l ki te mande pou kreyòl vin lang ofisyèl Ayiti. Pou travay mwen fè, kite m pase kòn lan bay Jan Mapou, Prezidan Sosyete Koukouy : « Pwofesè Max Manigat se yon Koukouy, kreyolis konsekan ki ap batay pou avansman lang ak kilti pèp ayisyen an depi anvan ane 1984. Li te jeran responsab Sosyete Koukouy nan Nouyòk. Maks konsakre tout vi li nan lit pou montre koneksyon lang kreyòl la ak lang afriken yo. Maks yon avoka, diplome nan Faculté de droit de Port-au-Prince ; li se yon pwofesè istwa. Li pase bonkou tan ap anseye an Ayiti, an Afrik (Repiblik Demokratik Kongo) ak Etazini. Maks pase 23 ane kòm pwofesè nan City College, City University of New York, Harlem New York. Nan karyè li kòm pwofesè, Maks anseye antwopoloji, istwa karayib, revolisyon ayisyen an ak lengwistik. Se Maks ki premye pwofesè ayisyen ki anseye lang kreyòl nan City College, New York. Anplis liv li pibliye an kreyòl tankou : Sajès Ayisyen, Patamouch (etimoloji, literati, repòtaj) ; Maks pibliye 12 liv epi ekri yon latriye etid sou orijin mo kreyòl ayisyen yo nan Haiti en Marche (Tigout pa tigout) ak nan piblikasyon Mots Créoles du Nord’Haiti. Origines, histoire, souvenirs. » L.N: Eske w panse se tout bon vre peyi Dayiti se yon akademi l bezwen pou fè pwomosyon lang kreyòl epi konvenk moun yo pou pale nan lang pèp la ? J.M.M : Mwen panse peyi a bezwen anpil lòt bon enstitisyon anplis Akademi a, men AKA se va yon bon zouti pou bay bon direksyon lan afè pale, ekri, respekte lang kreyòl la. L.N: Kisa w ka di nou sou wòl lang matènèl la jwe nan kesyon aprantisaj ? J.M.M : Mwen dakò san sou san ak sa. Dayè menm se pwogram UNESCO yo menm ki konseye pou yo konmanse aprann timoun li, ekri, lan lang manman yo. Mwen te travay nan Repiblik Demokratik Kongo kote mwen te wè rezilta metòd sa a. Se li Minis Joseph Bernard te vle tabli ann Ayiti, men gwo palto te tòpiye jefò misye yo. L.N : Kisa sa ka chanje si jamè Akademi an ta rive konvenk Leta ayisyen entegre kreyòl la kòm lang aprantisaj nan sistèm edikatif la ? J.M.M : Gwo kesyon! Jan m te di pi wo a : sa ta pèmèt timoun ki fè 4 an nan lekòl primè konnen sa yo rele isit basic skills esansyèl yo : arithmetic, reading comprehension, writing ability. Kidonk, li, ekri, konprann epi kapab fè kat operasyon kalkil yo. Lè yo fin djanm lan matyè sa yo, yo kapab konmanse aprann franse kòm lang etranje. L.N: Ministè Ledikasyon Nasyonal siyen nan semèn ki sot pase a la, yon akò ak Akademi an sou nesesite pou fè pwomosyon kreyòl la nan lekòl yo. Ki reyaksyon w sou akò sa sa a ? J.M.M : Akò a se yon dokiman ofisyèl AKA. Kòm manm Akademi a mwen dwe kore li.

Ses derniers articles

Réagir à cet article

Nous avons remarqué que vous utilisez un bloqueur de publicité.

Notre contenu vous est présenté gratuitement à cause de nos annonceurs. Pour continuer à profiter de notre contenu, désactivez votre bloqueur de publicité.

C'est éteint maintenant Comment désactiver mon bloqueur de publicité?

How to disable your ad blocker for our site:

Adblock / Adblock Plus
  • Click on the AdBlock / AdBlock Plus icon on the top right of your browser.
  • Click “Don’t run on pages on this domain.” OR “Enabled on this site.”
  • Close this help box and click "It's off now".
Firefox Tracking Prevention
  • If you are Private Browsing in Firefox, "Tracking Protection" may casue the adblock notice to show. It can be temporarily disabled by clicking the "shield" icon in the address bar.
  • Close this help box and click "It's off now".
Ghostery
  • Click the Ghostery icon on your browser.
  • In Ghostery versions < 6.0 click “Whitelist site.” in version 6.0 click “Trust site.”
  • Close this help box and click "It's off now".
uBlock / uBlock Origin
  • Click the uBlock / uBlock Origin icon on your browser.
  • Click the “power” button in the menu that appears to whitelist the current website
  • Close this help box and click "It's off now".